Artykuły pisane do biuletynu Polskiej Zielonej Sieci (wyłącznie wersja eletroniczna)

Październik 2000

Uwagi do Szóstego Programu Działań na rzecz Środowiska Unii Europejskiej

14 października 2000 roku Instytut na rzecz Ekorozwoju zorganizował seminarium szkoleniowe dla polskich organizacji pozarządowych poświęcone przygotowaniom nowego, szóstego już, Programu Działań na rzecz Środowiska Unii Europejskiej (Environmental Action Programme – EAP). Program ten, będący kontynuacją kończącego się w roku 2000 Piątego Programu, jest istotny dla Polski z dwóch powodów. Po pierwsze wyznacza on kierunki rozwoju polityki ekologicznej w Unii Europejskiej na najbliższe lata. Wszystkie kraje ubiegające się o członkowstwo w Unii powinny brać pod uwagę nie tylko aktualnie obowiązujące w UE rozwiątania prawne i wymogi technicze, ale również (a może przede wszystkim) te, które zostaną ustanowione w najbliższej przyszłości. Oznacza to, że zapisy Szóstego Programu będą miały istotny wpływ na polskie prawodawstwo i praktykę ochrony środowiska.
Po drugie Szósty Program Działań ma brać pod uwagę kwestie związane z rozszerzeniem Unii Europejskiej – ze względu na to, że może to nastąpić w trakcie jego obowiązywania. Planowane rozszerzenie Unii wyznacza zatem nową perpektywę dla działań związanych z ochroną środowiska zarówno w Unii obecnej jak i w przyszłej. Trudno sobie wyobrazić, by Polska nie była zainteresowana pracami nad dokumentem, który bezpośrednio dotyczy jej najbliższej przyszłości.
Do wzięcia udziału w seminarium szkoleniowym Instytut na rzecz Ekorozwoju zaprosił przedstawiciela Komisji Europejskiej p. Pierre'a Schellekensa oraz p. Evę Kruzikovą – przedstawicielkę Czeskich organizacji pozarządowych.
P. Schellekens przedstawił przebieg prac nad przygotowaniem Szóstego Programu Działań oraz ogólny zarys tego co ma się w tym Programie znaleść. P. Kruzikova natomiast przedstawiła spojrzenie czeskich organizacji pozarządowych na przygotowania Republiki Czeskiej do integracji z UE i ich kłopoty z dostępem do informacji o unijnych przepisach.
Pod koniec seminarium odbyła się krótka dyskusja, na której staraliśmy się określić co – zdaniem polskich pozarządowców zajmujących się środowiskiem - powinno się w Szóstym Programie pojawić.
Zgłoszone uwagi i propozycje można z grubsza zaklasyfikować do dwóch grup: pierwszej – opisującej jakie przepisy powinny się znaleść w Szóstym Programie, i druga – opisująca jak powinno się zwiększyć skuteczność wykonania tego dokumentu.
Wśród przepisów, które powinny zaistnieźć w treści nowego Programu Działań na rzecz Środowiska wymieniono po pierwsze wezwanie do przestrzegania umów międzynarodowych, takich jak Agenda 21 i umowy dotyczące ochrony klimatu. Postulowano na przykład umieszczenie w Programie obowiązku realizacji Agendy 21 przez kraje członkowskie UE.
Bardziej szczegółowe postulaty objęły propozycje by w Szóstym Programie pojawiły się bariery tworzenia lobby antyekologicznych, takich jak np. przemysł paliwowy, czy lobby energetyki opartej na węglu. Proponowano również by wprowadzić do Programu zapisy o edukacji ekologicznej, która jest niezbędna w celu zmiany zachowań społecznych, i która powinna się znaleść w programach nauczania już od samego początku szkoły. Kolejną propozycją była sugestia wprowadzenia do Szóstego Programu wymogów oceny co cennego mają kraje ubiegające się o członkostwo w Unii (w rozumieniu jakie zasoby przyrodnicze i środowiskowe) i oceny jak to zachować w trakcie integracji.
Drugą grupą propozycji były uwagi dotyczące zapewnienia skuteczności Szóstego Programu. Zaproponowano opracowanie programu wdrożenia Szóstego Programu – dokumentu określającego co powinno być zrobione na poziomie państw członkowskich aby Szósty Program Działań na rzecz Środowiska nie pozostał jedynie zbiorem życzeń. Zawrzeć można tu także propozycje wprowadzenia do Szóstego Programu ekologicznej reformy podatkowej (uwzględnienia kosztów całkowitych), wprowadzenia mechanizmów ochrony niskoobszarowych gospodarstw rolniczych w celu zachowania bioróżnorodności na obszarach wiejskich, czy postulaty faktycznej odnowy (ratowania) kolei. Dodatkowo domagano się określenia sposobu jakościowej i ilościowej oceny – w sposób mierzalny – wykonania Programu Działań na rzecz Środowiska.
Ponadto postulowano konieczność rozszerzania priorytetów Szóstego Programu i jasnego zaznaczenia wpływu takich elementów jak transport czy energetyka na zmiany klimatu, a takich jak rolnictwo na zmiany bioróżnorodności.

Parlament Europejski o ochronie środowiska i rozszerzeniu Unii

Zgiełk i wrzawa towarzyszące przeprowadzonej niedawno kampanii prezydenckiej zepchnęły na dalszy, niejednokrotnie niemal niedostrzegalny, plan wszelkie wydarzenia związane ze środowiskiem i z integracją europejską. Tymczasem 4 października Parlament Europejski zajął się problemami ochrony środowiska w krajach kandydackich i przyjął uchwałę, która może wskazywać nowy kierunek w negocjacjach akcesyjnych – aczkolwiek należy tu podkreślić fakt, iż uchwała ta nie jest formalnie wiążąca dla unijnej strony stołu negocjacyjnego.
Parlament Europejski po raz pierwszy odstąpił od żądania wprowadzenia w życie całej unijnej legislacji dotyczącej ochrony środowiska w momencie akcesji. Wymienił jednak cztery dyrektywy, które państwa kandydujące muszą przyjąć bez żadnej zwłoki, oraz zażądał ograniczenia długości okresów przejściowych w obszarze środowisko.
Cztery dyrektywy, których wdrożenia domagają się europarlamentarzyści to: Dyrektywa o ocenach oddziaływania na środowisko, dyrektywa o dotępie do informacji o środowisku, dyrektywa siedliskowa (habitat) i "ptasia" (wild bird). Wszystkie wymienione dyrektywy nie wymagają od krajów kandydackich znaczących nakładów finansowych i powinny być jak najszybciej zharmonizowane z przepisami i praktyką.Warto tu chyba przypomnieć, że już kilka dni po wspomnianej uchwale Komisarz ds. Środowiska pani Margot Wallstrom zagroziła ministrom ochrony środwiska, że jesli nie wprowadzą w życie dyrektywy o ocenach oddziaływania na środowisko do końca 2000 roku, nie będą mogły korzystać z unijnych funduszy pomocowych (Phare, ISPA i SAPARD). Komisarz Wallstrom podkreśliła, że wszystkie kraje mają już przygotowane potrzebne ustawy, ale Komisja domagać się będzie od nich praktycznego stosowania odpowiednich przepisów.

W odniesieniu do okresów przejściowych Parlament Europejski wezwał Komisję Europejską, aby zgodziła się na maksymalnie 5-letnie okresy przejściowe (w przypadku koszto-chłonnych dyrektyw dotyczących takich spraw jak np. oczyszczanie ścieków miejskich). Parlament przyzaje, że w pojedyńczych przypadkach potrzebne mogą być dłuższe okresy przejściowe, jednak wzywa Komisję do każdorazowej konsultacji takich przypadków z Parlamentem. 

Uchwała Parlamentu Europejskiego wezwała także kraje kandydackie do określenia miejsc i obszarów, które powinny wejść w skład sieci NATURA 2000 jeszcze przed osiągnięciem pełnej gotowości do członkowstwa w UE.

Każdy z krajów kandydujących doczekał się także swojej "prywanej" mini uchwały.

W polskiej wersji tej mini uchwały Parlamentu Europejskiego Polska jest na przemian ganiona i chwalona.
Polski Sejm i Rząd doczekał się pochwały za dotychczasowe prace nad wdrażaniem unijnej legislacji – zwrócono jednak uwagę na zbyt wolne tempo dotychczasowych prac i wezwano Rząd do podjęcia kroków niezbędnych do wzmocnienia administracji odpowiedzialnej za wdrażanie w życie i przestrzeganie nowego prawa – zgodnego z wymogami unijnych Dyrektyw. 
Parlametn Europejski podkreślił wagę faktu opracowania Spójnej Polityki Strukturalnej Rozwoju Obszarów Wiejskich i Rolnictwa, i jednocześnie podkreślił brak strategii finansowania tego programu, i wynikające z tego trudności w jego wdrażaniu. Szczególnie potrzebne, zdaniem europarlamentarzystów, jest przeznaczenie większych środków na reformę i rozwój obszarów wiejskich w celu zmniejszenia społecznych kosztów restrukturyzacji rolnictwa.
Pochwały doczekała się także reforma administracyjna kraju – podkreślono jednak, że dopiero duża autonomia finansowa samorządów pozwoli na faktyczne wprowadzenie w życie unijnego prawodawstwa. 
Na koniec uchwała wezwała zarówno Polski Rząd jak i Komisję Europejską do informowania społeczeństwa o wszelakich aspektach integracji oraz przypomniała, że brak dialogu ze społeczeństwem i reprezentującymi je organizacjami jest podstawową przyczyną niechęci i opozycji do procesu integracji i towarzyszących mu reform.

Jak i gdzie szukać unijnych przepisów dotyczących ochrony środowiska?

Mimo gwałtownego rozwoju internetu i elektronicznych form archiwizacji i przekazu informacji najważniejszym źródłem unijnych przepisów ciągle pozostaje papier.
Wyszukiwanie konkretnych tekstów dyrektyw i rozporządzeń najłatwiej przeprowadzić korzystając z unijnej strony internetowej europa.eu.int, a konretnie z trzech znajdujących się tam narządzi: 1. wyszukiwarki (http://europa.eu.int/geninfo/query_en.htm) – pozwalającej, co prawda dość mało efektywnie, ale jednak, przeszukiwać zbiory legislacji w poszykiwaniu potrzebnego numeru lub fragmentu tytułu; 2. bazy danych EurLex (http://europa.eu.int/eur-lex/en/lif/index.html) – sektorowego zestawienia obowiązujących przepisów unijnych; oraz bazy danych ScadPlus (http://europa.eu.int/scadplus/leg/en/l00000.htm) – zawierającej tematyczne opisy rozwiązań prawnych stosowanych w poszczególnych sektorach.
Ciekawym serwisem jest także Eudor (http://eudor.eur-op.eu.int/) pozwalający na przeszukiwanie spisów treści oficjalnego pisma Unii Europejskiej "Official Journal of the European Communities", którego najnowsze egzemplarze dostępne są on-line pod adresem: http://europa.eu.int/eur-lex/en/oj/index.html – wszystkie starsze numery (lub ich fragmenty) można zamawiać na stronie Eudor'a – niestety odpłatnie.
Cena za stronę wynosi 0.3 EURO plus koszty przesyłki:
	w obrębie Unii Europejskiej	do pozostałych krajów	
	EURO/stronę		
zwykłą poczta	0,1	0,2	
Fax	0,6	1,0	
FTP/EMAIL	0	0	
Minimalna opłata za zamówienie wynosi 6 EURO.

Wszystkie wymienione serwisy (oraz inne znajdujące się na stronach Unii Europejskiej) dostępne są wyłącznie w oficjalnych językach Unii Europejskiej – w tym w języku angielskim.

Bezpłatny dostęp do dokumentów w wersji elektronicznej ma jednak swoje wady (pomijam tu płatne usługi Eudor'a, który przesyła zeskanowane strony Official Journal). Dokumenty te są dokumentami czysto tekstowymi – co oznacza, ze wszystkie "ozdobniki", takie jak rysunki, mapki a nawet tabelki zniknęły z nich gdzieś po drodze – pozostawiając jedynie symboliczny ślad swojej obecności. Dzięki temu zabiegowi przepisy takie jak np. Decyzja Komisji z dnia 18 grudnia 1996 dotycząca formatu informacji o miejscach przeznaczonych do sieci Natura 2000 stały się kompletnie nieczytelne.
Osobom chcącym się mimo wszystko zapoznać z głębią tych przepisów pozostaje zatem Eudor lub wycieczka do tradycyjnych centrów dokumentacji europejskiej prenumerujących Official Journal.

Centra Dokumentacji Europejskiej
miasto	instytucja	telefon	
Gdańsk	Uniwersytet Gdański	0-58-551 16 13	
Katowice	Akademia Europejska na Śląsku	0-32-20 83 864	
Kraków	Akademia Ekonomiczna	0-12-421 05 36	
Łódź	Uniwersytet Łódzki	0-42-637 05 93	
Olsztyn	ART w Olsztynie	0-89-523 44 98	
Poznań	Akademia Ekonomiczna	0-61-854 33 20	
Szczecin	Uniwersytet Szczeciński	0-91-484 60 70	
Toruń	Uniwersytet im. M.Kopernika	0-56-611 45 83	
Warszawa	Instytut Koniunktur i Cen HZ	0-22-826 89 08	
Warszawa	Kolegium Europejskie Natolin	0-22-545 94 27	
Warszawa	Ministerstwo Spraw Zagranicznych	0-22-827 28 26	
Warszawa	Szkoła Główna Handlowa	0-22-848 50 61 w. 370	
Warszawa	Uniwersytet Warszawski	0-22-845 09 80	
Warszawa	Urząd Komitetu Integracji Europejskiej	0-22-694 60 25	
Wrocław	Uniwersytet Wrocławski	0-71-40 23 58	

Polskie teksty unijnych przepisów dostępne są w dwojaki sposób.

Teksty unijnych przepisów obowiązujących w roku 1993 zostały przetłumaczone i opublikowane w dziewięciotomowym (7 tomów + 2 suplementy) kompendium "Prawo ochrony środowiska Wspólnoty Europejskiej" wydanych nakładem Ministwrstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w latach 1995-1997. Są one także dostępne w wersji elektronicznej na krążku CD firmy GEA pod tym samym tytułem.
Nowsze teksty tłumaczeń dostępne są na stronach internetowych Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej (http://www.ukie.gov.pl/tlum/html/main.html).
Większa część tłumaczeń jest "dostępna" po urzędach, które wykonały te tłumaczenia na swoje potrzeby – rejestr takich tłumaczeń został umieszczony na stronach UKIE (http://www.ukie.gov.pl/tlum/rejestr/index.html) – należy się jednak liczyć z tym, iż niektóre przepisy nie są jeszcze osiągalne w wersji polskojęzycznej.

Warto jeszcze wspomnieć, że wszystkie te tłumaczenia są nieautoryzowane (przez Komisję czy Radę Europejską).

Styczeń 2001

O wskaźnikach i sygnałach, czyli jak Unia Europejska mierzy ekorozwój.

Potrzeba określenia wyraźnych, mierzalnych wskaźników ekorozwoju pojawiła się wraz z rozpoczęciem przez Unię Europejską wprowadzania celów ekorozwoju do poszczególnych polityk sektorowych. W roku 1997 Traktat Amsterdamski wezwał do uwzględniania kwestii ochrony środowiska we wszystkich aspektach działalności Unii Europejskiej. Opierając się na zapisach Traktatu Rada UE poprosiła poszczególne Dyrekcje Generalne do przedstawiania w jaki sposób polityki sektorowe będą realizować cele ekorozwoju, a Komisję Europejską do opracowania i przedstawienia w Göteborgu w roku 2001 Strategii Ekorozwoju Uniii Europejskiej.
Ocena czy cele ekorozwojowe zostały uwzględnione w polityce sektorowej przysparza wielu trudności. Najważniejszym problemem jest fakt, iż definicje samych celów są dość złożone – uwzględniają bowiem jednocześnie sferę gospodarczą, społeczną i środowiskową. Z tego powodu istnieje pewne niebezpieczeństwo, iż cele ekorozwoju zostaną uznane za szczytne lecz niejasne i trudne do praktycznej realizacji.
Dlatego niezwykle istotne jest przyjęcie zestawu prostych wskaźników, które pozwolą, po pierwsze, w sposób klarowny i zrozumiały dla większości społeczeństwa przedstawiać jakie są cele ekorozwoju w danej polityce sektorowej, i po wtóre, na bieżąco oceniać jak przebiega realizacja tych celów.
Próby opracowania takiego zestawu wskaźników podjęte zostały przez Europejską Agencję Środowiska (EEA), która w roku 2000 zaproponowała ujęcie wskaźników ekorozwoju w cztery grupy: wskaźniki społeczno-ekonomiczne, środowiskowe, wskaźniki wydajności ekologicznej i wskażniki efektywności realizowanych polityk. Jednocześnie EEA wspólnie z Komisją Europejską zaczęła stosować w praktyce komplet 32 wskaźników, tzw. TERM (Transport and Environment Reporting Mechanism) – publikując w grudniu 1999 roku – we współpracy z Eurostatem – pierwszy ich zestaw.
Również w 1999 roku ukazał się zestaw wskaźników dotyczących polityki energetycznej UE – przygotowany przez Komisję Europejską. Obejmował on 65 wskażników ujętych w pięć grup: podaż energii, zużycie energii, środowisko, przemysł energetyczny i rynki energetyczne.
Z kolei w roku 2000 ukazał się dokument przedstawiający zbiór wskaźników dotyczących kwestii środowiska we Wspólnej Polityce Rolnej. Na samym początku roku 2001 Dyrekcja Generalna ds. Gospodarki (Enterprise) - powstała z połączenia Dyrekcji Generalnej ds. Przemysłu i DG ds. Małych i Średnich Przedsiębiorstw - podjęła kroki zmierzające w celu opracowania zestawu wskażników ekorozwoju w polityce przemysłowej. Raport opracowany na jej zlecenie przez konsorcjum utworzone na Uniwersytecie Sussex zatytułowany "Indicators for Monitoring Integration of Environment and Sustainable Development in Enterprise Policy" ukazał się w internecie pod adresem:
http://europa.eu.int/comm/enterprise/environment/reports_studies/reports_studies.htm.
W raporcie tym proponuje się używanie trzech grup wskażników: głównych (headline), wskaźników integracji oraz wskaźników odnoszących się do procesu.
Główne wskaźniki powinny odzwierciedlać najważniejsze trendy ekonomiczne, społeczne i środowiskowe. Zaliczono do nich np. procent populacji z dostępem do internetu (sfera społeczna), dzienną produkcję odpadów (sfera środowiskowa) i procent dochodu narodowego brutto przeznaczany na badania i rozwój (sfera ekonomiczna).
Zadaniem drugiej grupy - wskaźników integracji - jest wskazanie połączeń między polityką gospodarczą a ekorozwojem. Zaliczono tu takie parametry jak np. liczba nowo tworzonych firm, które oferują usługi związane ze środowiskiem, oraz ilość odpadów wytwarzanych przez przemysł na jednostkę wartości dodanej.
Natomiast ostatnia grupa wskaźników, ma umożliwić śledzenie procesów zachodzących wewnątrz instytucji administracyjnych i w przedsiębiorstwach. Pojawiły się tu takie parametry jak procent wydatków publicznych, do których stosowano kryteria środowiskowe, oraz liczba przedsiębiorstw, które produkują choć jeden produkt oznaczony etykietą EU Eco-Label. 

Pozostałe Dyrekcje Generalne nie przedstawiły do chwili obecnej propozycji wskaźników, którymi można by posługiwać się oceniając realizację celów ekorozwoju w poszczególnych politykach sektorowych, a więc również efekty prac owych Dyrekcji.
Stało się to obiektem krytyki European Environmental Bureau, które przygotowało własny zestaw 10 wskaźników, mogących służyć do oceny realizacji polityki ekologicznej Komisji Europejskiej. Są to:
Emisja do powietrza czterech rodzajów zanieczyszczeń (SOx, NOx, NH3, LZO);
Procentowy udział czystych wód powierzchniowych;
Całkowita emisja CO2 i pięciu innych gazów cieplarnianych (CH4, N2O, typu HFC i PFC oraz SF6);
Indeks uwolnionych do środowiska substancji niebezpiecznych, ważony względem toksyczności dla ludzi i ekotoksyczności;
Udział obszarów zabudowanych w ogólnej powierzchni;
Indeks różnorodności biologicznej oparty na zróżnicowaniu na poziomie genetycznym i siedliskowym (nie przyjęto jeszcze dokładnej definicji);
Całkowite zużycie wody i procentowy udział naturalnego uzupełniania jej zasobów;
Całkowite zużycie surowców i ogólna ilość wytworzonych odpadów, w tym udział materiałów wykorzystywanych wtórnie lub uzyskanych z recyklingu;
Całkowita liczba przejechanych pasażerokilometrów (pkm) i tonokilometrów (tkm)oraz całkowite zużycie energii;
Zużycie pestycydów (w tonach czynnego składnika, ważone względem toksyczności dla ludzi i ekotoksyczności);

Marzec 2001

Natura 2000 w Polsce

Na specjalnym seminarium , które odbyło się w ośrodku w Dębem w dniach 22-23 marca 2001 zespół autorski kierowany przez dr Marka Baranowskiego zaprezentował przygotowany na zlecenie Ministerstwa Środowiska projekt polskiej sieci obszarów chronionych Natura 2000.
Sieć obszarów chronionych tworzona jest w związku z koniecznością przyjęcia przez Polskę dwóch unijnych dyrektyw zajmujących się ochroną przyrody – Dyrektywy w sprawie ochrony siedlisk naturalnych, dzikiej fauny i flory (zwanej Siedliskową lub z angielska Habitatową) oraz Dyrektywy w sprawie ochrony dziko żyjących ptaków (zwanej w skrócie Ptasią). Każda z tych dyrektyw zobowiązuje Państwa Członkowskie Unii Europejskiej (a więc i Polskę od momentu wstąpienia) do wytypowania obszarów ochronnych, które będą tworzyć europejską sieć ekologiczną Natura 2000.
Podstawą wytypowania tych obszarów ochronnych są listy wrażliwych siedlisk, rzadkich i ginących gatunków zwierząt i roślin, oraz lista gatunków ptaków wymagających utworzenia obszarów ochronnych.
Zaprezentowany na seminarium projekt wykazuje 231 obszarów ochronnych (w tym 47 uważanych za rezerwowe) o łącznej powierzchni 42000km2, co stanowi ok. 13% powierzchni Polski. Mimo, iż zapowiedziano konsultacje społeczne projektu, lista obszarów i ich dokładna lokalizacja nie zostały dotąd udostępnione społeczeństwu (poza seminarium w Dębem). Dlatego stosownym wydaje się publikacja tej listy na łamach biuletynu PZS, tak aby każdy zainteresowany mógł się z nią jak najszybciej zapoznać i przygotować do ew. konsultacji. Nie udostępniono nam niestety listy tzw. punktowych obszarów chronionych (poniżej 1 ha), tak więc należy pamiętać, że podana niżej lista nie jest kompletna i obejmuje wyłącznie duże obszary.
WOJ. DOLNOŚLĄSKIE
obszary podstawowe: Bory Dolnośląskie, Dolina Baryczy, Karkonosze i Góry Izerskie, Góry Kaczawskie, Góry Bialskie i Grupa Snieżnika, Lasy Przemkowskie i Szprotawskie, Grądy Odrzańskie, Góry Stołowe, Dolina Jezierzycy, Masyw Ślęży, Łęgi Odrzańskie, Przemęcki Park Krajobrazowy, Stawy Przemkowskie, Pradolina Bobru, Zbiornik Mietkowski
obszary rezerwowe: Obniżenie Legnickie, Lasy Między Bystrzycą a Lubszą, Stawy Koło Łagowa
WOJ. KUJAWSKO-POMORSKIE
obszary podstawowe: Parki Krajobrazowe Borów Tucholskich, Lasy Włocławsko – Gostynińskie, Pojezierze Brodnickie, Jezioro Gopło i okolice, Górznieńsko - Lidzbarski Kompleks Leśny, Bagienna Dolina Drwęcy, Bagno Słupy, Jeziora Powidzkie, Stawy Ślesin i Występ, Jezioro Udzierz
WOJ. LUBELSKIE
obszary podstawowe: Pojezierze Łęczyńsko – Włodawskie, Puszcza Solska, Lasy Janowskie, Roztocze Srodkowe, Chełmskie Torfowiska Węglanowe, Dolina Tyśmienicy, Lasy Strzeleckie, Dolina Dolnego Bugu, Lasy Kozłowieckie, Dolina Górnego Bugu, Roztocze Południowe, Małopolski Przełom Wisły, Stawy Tarnawatka, Dolina Środkowej Wisły, Torfowisko Sobowice
obszary rezerwowe: Jata - Lasy Jodłowe
WOJ. LUBUSKIE
obszary podstawowe: Lasy Barlineckie i Dębnieńskie, Bory Dolnośląskie, Puszcza Notecka, Ujście Warty, Dolina Leniwej Obry, Puszcza Drawska, Jeziora Sławskie, Krzesiński Park Krajobrazowy, Ujście Noteci, Lasy Przemkowskie i Szprotawskie, Dolina Pliszki, Rynna Ryżyńskiego Potoku, Stawy Przemkowskie, Nietoperek, Dolina Ilanki
obszary rezerwowe: Jeziora Obrzańskie
WOJ. ŁÓDZKIE
obszary podstawowe: Międzyrzecze Warty i Widawki, Załęczański Łuk Warty, Dolina Bzury, Lasy Spalskie, Przedborski Park Krajobrazowy, Dolina Srodkowej Warty, Dolina Pilicy, Czarna Konecka, Zbiornik Jeziorsko
obszary rezerwowe: Zbiornik Sulejowski i Okoliczne Lasy, Puszcza Bolimowska
WOJ. MAŁOPOLSKIE
obszary podstawowe: Popradzki Park Krajobrazowy, Beskid Niski, Tatry, Gorce, Puszcza Niepołomicka, Babia Góra i Pasmo Policy, Torfowiska Orawsko – Nowotarskie, Ostoja Środkowojurajska, Pieniny Centralne, Ostoja Kalwaryjska, Dolina Prądnika w Ojcowie, Ostoja Nidziańska
obszary rezerwowe: Dolinki Jurajskie, Dolina Potoku Żabnik
WOJ. MAZOWIECKIE
obszary podstawowe: Równina Kurpiowska, Puszcza Biała, Puszcza Kampinoska, Dolina Dolnego Bugu, Puszcza Kozienicka, Dolina Środkowej Wisły, Lasy Włocławsko – Gostynińskie, Dolina Liwca, Dolina Pilicy, Górznieńsko - Lidzbarski Kompleks Leśny, Dolina Górnego Orzyca, Jezioro Zegrzyńskie, Dolina Narwi od Łomży do Ostrołęki, Dolina Zwolenki, Małopolski Przełom Wisły, Pakosław, Puszcza Napiwodzko - Ramucka
obszary rezerwowe: Lasy Koneckie, Puszcza Bolimowska, Okólny Ług
WOJ. OPOLSKIE
obszary podstawowe: Bory Niemodlińskie, Grądy Odrzańskie, Jezioro Otmuchowskie, Załęczański Łuk Warty
obszary rezerwowe: Lasy Między Bystrzycą a Lubszą, Lasy Turawskie, Zbiornik Turawski, Kocia Góra, Jezioro Głębinowskie
WOJ. PODKARPACKIE
obszary podstawowe: Bieszczady, Beskid Niski, Pogórze Przemyskie, Góry Słonne, Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy, Lasy Janowskie, Dorzecze Wiaru, Roztocze Południowe, Puszcza Solska, Stawy w Starzawie, Stawy w Budzie Stalowskiej
WOJ. PODLASKIE
obszary podstawowe: Dolina Biebrzy, Puszcza Knyszyńska, Puszcza Augustowska, Puszcza Białowieska, Równina Kurpiowska, Dolina Narwi, Ostoja Wigierska, Dolina Dolnego Bugu, Dolina Narwi od Łomży do Ostrołęki, Niecka Gródecko-Michałowska, Przełomowa Dolina Narwi, Puszcza Piska, Suwalski Park Krajobrazowy
obszary rezerwowe: Dolina Górnego Nurca, Łąki Górniańskie
WOJ. POMORSKIE
obszary podstawowe: Parki Krajobrazowe Borów Tucholskich, Dolina Wietcisy i Rutkownicy, Jeziora Raduńsko – Ostrzyckie, Lasy Mirachowskie, Nadmorski Park Krajobrazowy, Dolina Reknicy, Wielki Sandr Brdy, Dolina Słupi, Lasy Iławskie, Jezioro Udzierz, Ostoja Słowlńska, Koszalińsko - Słupski Pas Nadmorski, Jezioro Wdzydze i Okolice, Zalew Wiślany i Mierzeja Wiślana, Jar Rzeki Raduni, Lasy Koło Wejherowa, Ujście Wisły, Dolina Górnej Łeby
obszary rezerwowe: Dolina Dolnej Łeby
WOJ. ŚLĄSKIE
obszary podstawowe: Beskid Śląski, Dolina Górnej Wisły, Beskid Żywiecki, Ostoja Jurajska, Ostoja Częstochowska, Ostoja Środkowojurajska, Suchy Młyn, Stawy Łężczak, Lasy Włoszczowskie, Bagna Antoniów –Łęknice, Babia Góra i Pasmo Policy, Załęczański Łuk Warty
obszary rezerwowe: Lasy Kobiórskie i Pszczyńskie, Lasy Turawskie, Dolina Potoku Żabnik
WOJ. ŚWIĘTOKRZYSKIE
obszary podstawowe: Ostoja Nidziańska, Cisowsko-Orłowiński Park Krajobrazowy, Lasy Włoszczowskie, Chęcińsko-Kielecki Park Krajobrazowy, Suchedniowsko - Oblęgorski Park Krajobrazowy, Sieradowicki Park Krajobrazowy, Przedborski Park Krajobrazowy, Łysogóry, Czarna Konecka, Małopolski Przełom Wisły, Torfowisko Jedle
obszary rezerwowe: Lasy Koneckie, Nowiny-Kowala
WOJ. WARMIŃSKO-MAZURSKIE
obszary podstawowe: Puszcza Piska, Puszcza Napiwodzko – Ramucka, Puszcza Borecka i tereny przyległe, Lasy Iławskie, Zalew Wiślany i Mierzeja Wiślana, Puszcza Romincka, Górznieńsko - Lidzbarski Kompleks Lesny, Pojezierze Brodnickie, Czarny Róg, Bartołty Wielkie, Jezioro Drużno, Jezioro Dobskie i okolice, Równina Kurpiowska, Jezioro Oświn i okolice, Dolina Górnego Orzyca, Bagna Nietlickie, Jezioro Łuknajno, Rzeka Pasłęka, Jezioro Karaś, Łąki Dymerskie
obszary rezerwowe: Zakole Rzeki Wel, Równina Mazurska
WOJ. WIELKOPOLSKIE
obszary podstawowe: Puszcza Notecka, Przemęcki Park Krajobrazowy, Wielki Łęg 0brzański, Dolina Środkowej Warty, Dolina Baryczy, Nadnoteckie Łęgi, Rogallński Park Krajobrazowy, Wielkopolski Park Narodowy, Jeziora Powidzkie, Puszcza Drawska, Zbiornik Wonieść, Jezioro Gopło i Okolice, Zbiornik Jeziorsko 
obszary rezerwowe: Lasy Wałeckie, Puszcza Zielonka, Jeziora Chobienickie i Zbąszyńskie, Jezioro Zgierzynieckie, Jeziora Obrzańskie
WOJ. ZACHODNOPOMORSKIE
obszary podstawowe: Puszcza Drawska, Zalew Szczeciński, Ostoja Drawska, Lasy Barlineckie i Dębnieńskie, Wolin i Uznam, Dolina Odry i Jezioro Dąbie, Jeziora Szczecineckie, Puszcza Wkrzańska, Koszalińsko - Słupski Pas Nadmorski, Ostoja Ińska, Zalew Kamieński, Wzgórza Bukowe, Puszcza Piaskowa, Jeziora Wełtyńskie, Jezioro Miedwie i okolice, Pojezierze Myśliborskie, Ujście Warty
obszary rezerwowe: Lasy Wałeckie, Puszcza Goleniowska, Jezioro Wielki Bytyń

Kwiecień 2001

Zrównoważone wykorzystanie zasobów wodnych w Europie – raport EEA
część pierwsza – zużycie wody w poszczególnych sektorach
(Environmental Assessment Report No. 1)

Podstawowym celem raportu Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) zatytułowanego "Sustainable use of water in Europe" była ocena zrównoważonego wykorzystania zasobów wodnych na obszarze Europy. Część pierwsza raportu opublikowana w roku 1999 zajęła się opisaniem sposobów użytkowania zasobów wodnych w Europie.
Zasoby wodne w krajach europejskich wykorzystywane są przez wszystkie gałęzie gospodarki – nie zawsze racjonalnie i rozsądnie. Na zasoby wodne wpływają również okresowo pojawiają się czynniki naturalne (takie jak susze czy opady). Skutek działania tych wszystkich czynników może stanowić duże zagrożenie dla zdrowia człowieka i dla stanu środowiska naturalnego poważnie ograniczając dostęp do zasobów wodnych w pewnych regionach w pewnych okresach czasu.
Zapewnienie niezakłóconego dostępu do tych zasobów stało się dlatego ważnym celem politycznym powodując wprowadzenie różnych mechanizmów mających zapewnić, przynajmniej w sferze deklaratywnej, zrównoważone wykorzystanie zasobów wodnych  w długoterminowej skali czasowej.
Wykorzystanie zasobów wodnych w Europie jest niezwykle zróżnicowane, w zależności od klimatu, zwyczajów, warunków regionalnych i gospodarki poszczególnych państw.

Podstawowym źródłem pobieranej do rozmaitych celów wody są w Europie wody powierzchniowe (75%) oraz wody podziemne (25%). Co ciekawe wody podziemne stanowią główne źródło wody pobieranej do celów nieprzemysłowych – są to bowiem zasoby lepszej jakości, dostępne lokalnie, i niewymagające obróbki udostępniającej je do spożycia.
Z tego względu w wielu miejscach Europy wody podziemne są nadmiernie eksploatowane – co skutkuje obniżeniem ich poziomu, zjawiskiem prowadzącym do zanikania źródeł i wysychania obszarów podmokłych.
Wykorzystanie zasobów wody słodkiej w Europie przez poszczególne sektory jest następujące: rolnictwo –30%, miasta – 14%, przemysł (bez wody do chłodzenia) – 10%, woda do chłodzenia – 32%, inne – 14%. Jednakże sprawy w poszczególnych krajach mają się inaczej. W krajach Północy (Skandynawia i Wielka Brytania) zużycie wody zmniejsza się – wskutek częstych w ostatnich latach susz zaczęto tam aktywnie gospodarować zasobami wodnymi, zdając sobie sprawę iż nie są one nieograniczone. W krajach Europy Południowej zużycie wody ciągle wzrasta.

Rolnictwo
Rolnictwo ma największy wpływ na zasoby wodne, nieproporcjonalnie wysoki w stosunku do swego udziału w PKB kraju – 1-12% w Unii Europejskiej. Generalnie rolnictwo odpowiada za zużycie 30% pobieranych zasobów wodnych i około 55% pobieranych zasobów wody pitnej. W krajach Europy Południowej (Grecja, Włochy, Hiszpania, Portugalia) udział ten sięga 62% łącznych zasobów i 73% zasobów wody pitnej.
Największe różnice zużycia zasobów wodnych można zaobserwować na przykładzie nawadniania. Podczas gdy w krajach Północy mniej niż 10% zasobów wodnych zużywanych jest na nawadnianie, kraje takie jak Grecja zużywają w tym celu aż 83% pobieranych przez rolnictwo zasobów. Duży wpływ na to ma Wspólna Polityka Rolna regulująca wielkość poszczególnych upraw, a co za tym idzie wielkość obszarów wymagających intensywnego nawadniania. Łączna powierzchnia nawadnianych obszarów w UE przekracza 11 mln ha, a zużycie wody wynosi 6500 m3 / ha / rok.

Trendy populacyjne
Zmiany wielkości populacji i jej zagęszczenia na poszczególnych obszarach mają bardzo duży wpływ na wykorzystanie zasobów wodnych. Od lat 60. w UE przybyło ponad 76 milionów osób, a dwie trzecie całej populacji zamieszkuje obecnie tereny miejskie.
Zużycie wody przez gospodarstwa domowe zwiększa się w większości krajów – praktycznie jedynie w Danii, Niemczech i Luksemburgu odnotowano stabilizację lub obniżanie ilości wody zużywanej na potrzeby obywateli.

Turystyka
Turystyka jest sektorem gospodarki rozwijającym się w ostatnich latach niezwykle dynamicznie. Jest ona również sektorem niezwykle związanym z dostępnością zasobów wodnych. Ze względu na sezonowość i na koncentrację aktywności turystycznej na obszarach o ograniczonych zasobach wodnych, rejony takie jak Alpy czy południowe wybrzeża Hiszpanii dotykane są prawdziwymi wodnymi klęskami wywoływanymi przez obecność turystów – zużywających przeciętnie dwa razy więcej wody niż lokalni mieszkańcy. Olbrzymia ilość wody zużywana jest również na takie atrakcje turystyczne jak baseny, parki czy pola golfowe. Woda potrzebna na utrzymanie trawy na polu golfowym (10 tys. m3 / rok) to ilość, która pozwala nawodnić najbardziej wymagające uprawy na takim samym obszarze.

Przemysł
Zużycie wody przez przemysł spada w wielu krajach Europy. W niektórych – Francja, Wielka Brytania - jest to spowodowane recesją i zamykaniem zakładów w wielu wodochłonnych gałęziach gospodarki (hutnictwo, tekstylia). W innych – m.in. w Polsce – głównym powodem był ogólny spadek produkcji przemysłowej.
Duży nacisk kładziony na wprowadzanie nowych technologii oszczędzających wodę lub pozwalających wielokrotnie wykorzystywać te same zasoby (recykling) również przyczynił się do utrzymania tego trendu.

Dostępność zasobów
Łączne zapotrzebowanie na wodę w Europie wzrosło od 100 km3 / rok w 1950 do 551 km3 / rok w 1990. Podstawowym czynnikiem wpływającym na dostępność zasobów wodnych są warunki lokalne. Mimo iż potencjalnie wszystkie kraje posiadają dość zasobów by zaspokoić swoje potrzeby w praktyce często okazuje się, że zapotrzebowanie na wodę w miastach czy ośrodkach przemysłowych przekracza wydajność wszystkich dostępnych źródeł. Również sezonowe zmiany ilości dostępnych wód mogą się przyczyniać do poważnych problemów z zaopatrzeniem. Zdarzały się już przypadki podejmowania drastycznych środków doraźnych – zakaz podlewania trawników i ogródków przydomowych w Wielkiej Brytanii – mających na celu zapewnienie dostaw wody na cele konsumpcyjne.
Oprócz dziedzin ludzkiej działalności takich jak rolnictwo, brak wody wpływa również destrukcyjnie na naturalne ekosystemy wodne lub lądowe, niejednokrotnie prowadząc do ich całkowitego zniszczenia.

Problemy z ilością i jakością zasobów wodnych zwróciły na siebie uwagę urzędników i polityków. Ważne dokumenty polityczne – takie jak Ramowa Dyrektywa Wodna Unii Europejskiej – wyznaczają cele przyszłych działań dotyczących wykorzystywania zasobów wodnych.
Coraz częstsze są instrumenty ekonomiczne mające ograniczyć zużycie wody przez przerzucanie na końcowego użytkownika realnych kosztów jej dostarczania. W większości przypadków cena wody nie odzwierciedla tych kosztów. Ponadto często cena wody zależy od rodzaju odbiorcy a nie od rodzaju wykorzystywanego zasobu wodnego. 
Ze względu jednakże na duże koszty stałe, indywidualne oszczędzanie zużycia wody nie przynosi dużych oszczędności i niejednokrotnie wywołuje wzrost opłat za wodę. Dopiero uniknięcie olbrzymich wydatków na nową infrastrukturę – zbiorniki, wodociągi, etc. – przyczynić się może do faktycznych oszczędności odczuwalnych przez społeczeństwo.

Maj 2001

Zrównoważone wykorzystanie zasobów wodnych w Europie – raport EEA
część druga – zarządzanie popytem (Environmental Issue Report No. 19)

Druga część raportu Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) zatytułowanego "Sustainable use of water in Europe" ukazała się w roku 2001 i została w całości poświęcona zarządzaniu popytem na zasoby wodne.

W przeszłości podstawowym sposobem zaspokajania rosnącego zapotrzebowania na wodę (w Europie w latach 1950-1990 zapotrzebowanie to wzrosło pięciokrotnie) było zwiększanie podaży wody. Było to stosunkowo łatwe rozwiązanie problemu z uwagi na powszechną dostępność i niskie koszty zasobów wodnych. Jednakże możliwości łatwego zaspokajania popytu ulegają w wielu przypadkach wyczerpaniu. Doprowadza to często do poważnego obniżenia dostępności zasobów wodnych lub do pogorszenia ich jakości. Kraje takie jak Węgry, Słowacja czy Holandia są szczególnie wrażliwe na ten drugi czynnik – znaczna część (80-95%) dostępnych zasobów wodnych pochodzi ze źródeł zlokalizowanych w innych krajach. Mimo umów międzynarodowych regulujących kwestię ilości i jakości importowanej wody, często dochodzi do napięć zwłaszcza w obliczu braku wody lub jej katastrofalnego skażenia.
Logicznym rozwiązaniem problemu jest zatem skoncentrowanie wysiłków na drugiej stronie równania, tj. popycie. Głównym celem oddziaływania na popyt powinno być przekształcenie go w czynnik korzystnie wpływający na gospodarkę zasobami wodnymi.
Podejmowane w tym celu działania i stosowane instrumenty były dość zróżnicowane – celem raportu jest ich ukazanie oraz próba określenia jakie są najmocniejsze strony zarządzania popytem na zasoby wodne.

Gospodarstwa domowe stosunkowo mało wody zużywają na konsumpcję i gotowanie (3%). Najwięcej wody pobiera się do spłukiwania toalet (33%) oraz do mycia (20-32%). Wprowadzenie urządzeń domowych oszczędzających wodę może przyczynić się nawet do 50% redukcji zapotrzebowania. Jednakże obecnie stosowanie takich urządzeń jest dość ograniczone ze względu na ich stosunkowo wysoką cenę i brak informacji o ich istnieniu.

Wpływ instalowania liczników wody okazał się trudny do oszacowania, głównie ze względu na trudność oddzielenia go od wysokości ustanawianych przy okazji instalacji liczników taryf za użytkowanie wody. Szacuje się jednak, że bez względu na zmiany wysokości taryf wprowadzenie liczników pozwala na ograniczenie zużycia wody o ok. 10-25% - również wskutek ograniczania wycieków z sieci wodociągowej. W niektórych krajach (Dania) liczniki wody używane są również do określenia ilości (i opłat za) produkowanych w gospodarstwie domowym ścieków.

Straty wody w sieciach wodociągó mogą być bardzo duże. Dlatego czynności takie jak konserwacja i odnawianie wodociagów mogą prowadzić do bardzo dużego ograniczenia ilości zużywanej wody. Statystyki pokazujące na straty wody z tytułu wycieków odzwierciedlają w pewien sposób stan infrastruktury w tych krajach – i tak we Francji wynoszą one 30%, w Hiszpani i Czechach 20-34%, w Chorwacji (30-60%), a w Albanii – 75%.
Ze względu na koszta związane z konserwacją i likwidacją przecieków, wiele władz lokalnych ciągle jeszcze decyduje się na tańsze rozwiązanie – zwiększanie ilości wody wpompowywanej do niesprawnego systemu.

Ponowne wykorzystanie wody w procesach przemysłowych może przyczynić się do bardzo dużej jej oszczędności. Zazwyczaj wprowadzenie takich technologii wiąże się z lepszą kontrolą ilości wykorzystywanej wody, co prowadzić może nawet do – w przypadku niektórych procesów – 90% redukcji zapotrzebowania na wodę. Przeciętne oszczędności nie są tak duże, oscylują jednak zwykle w granicach 50%.

Główne wykorzystanie wody w rolnictwie to nawadnianie pól uprawnych. Kraje Śródziemnomorskie, w których nawadnianie stanowi szczególnie duże obciążenie zasobów wodnych, prowadzą starania ukierunkowane na modernizację lub likwidację starych metod nawadniania. Służy temu m.in. zwiększanie wielkości pojedyńczych gospodarstw – w celu zwiększenia wydajności nawadniania. Wprowadzanie nowych technologii nawadniania (ciśnieniowy transport wody w miejsce grawitacyjnego) nie przynosi jednak zysków rekompensujących ponoszone nakłady. Dlatego rządy często muszą udzielać bezpośrednich subsydiów lub stosować inne zachęty finansowe mające skłonić rolników do wprowadzania nowych metod.

Struktura opłat za korzystanie z zasobów wodnych ma istotny wpływ na ilość zużywanej wody. Jej główną cechą charakterystyczną jest zwykle zróżnicowane sektorowe (różne ceny wody dla przemysłu, rolnictwa, gospodarstw domowych) i geograficzne (na poziomie lokalnym , regionalnym i krajowym). Z biegiem czasu coraz większy wpływ na wygląd rachunku za wodę zaczynają wywierać polityki ukierunkowane na jej oszczędzanie – w tym polityki szczeble europejskiego.

Powszechnie stosowane są taryfy blokowe – tj. jednolita opłata za przyłączenie do sieci niezależna od zużycia wody. Najwyższe stawki w Europie obowiązują w Niemczech (350 Euro na rok za rodzinę zużywającą ok.200 m3 wody), w Holandii (344 Euro), Danii (303 Euro). Włochy (49 Euro) i Norwegia (84 Euro) mają najniższe stawki.

Ceny wody używanej w przemyśle są zwykle zróżnicowane w zależności od tego czy pochodzi ona z sieci publiczej czy z odrębnego ujęcia. Opłaty za indywidualne pobieranie wody mogą mieć postać opłaty licencyjnej lub być uzależnione od ilości pobieranej wody. W krajach takich jak Szwecja nie wprowadzono opłat dla przemysłu za indywidualne ujęcia wody wychodząc z założenia, że wody jest tam pod dostatkiem.
Generalnie budowa indywidualnych ujęć wody oraz oczyszczalni ścieków wydaje się być najtańszym i najbardziej powszechnym rozwiązaniem stosowanym w przemyśle. Dlatego jedynym sposobem na wprowadzenie nacisku na oszczędność wody w przemyśle jest – oprócz polityki zakazów czy dbałości o dobry, "zielony" image firmy – wprowadzenie opłat uzależnionych od ilości zużywanych zasobów, np. w formie opłat za ilość odprowadzanych ścieków.

Ostatnim choć nie najmniej ważnym czynnikiem, o którym należy wspomnieć są działania edukacyjne. Rozmaite kampanie informacyjne ukierunkowano na zmianę nawyków korzystania z wody – oraz wprowadzenie nowych przyzwyczajeń mających na celu zrównoważone korzystanie z zasobów wodnych. Trudno jest jednak ocenić ich efektywność, gdyż zwykle stanowią one uzupełnienie do innych stosowanych instrumentów. I tak na przykład szkolenia dla rolników wspierane są dotacjami pomagającymi na modernizację technik nawadniania. Skutek działań edukacyjnych przynosi także zmiany w podejściu określonych branż gospodarki do problemów racjonalnego i oszczędnego gospodarowania wodą. We wspominanych już krajach Śródziemnomorskich coraz większą wagę przywiązuje się do wykorzystywania w przemyśle oczyszczonych wód pochodzących z innych procesów. Wymaga to jednak oprócz, kluczowej dla rozwiązania problemu, zmiany podejścia, intensywnych prac nad zmianą uregulowań prawnych i norm technicznych. Nie jest więc to rozwiązanie szybkie. Choć prawdopodobnie skuteczne.

Czerwiec 2001

Stan realizacji środowiskowego acquis communautaire przez członków Unii

Trwające obecnie negocjacje akcesyjne zwracają uwagę polskiego społeczeństwa na fakt, iż kraje ubiegające się o członkostwo w Unii Europejskiej muszą do dnia akcesji przyjąć wszystkie aktualnie obowiązujące unijne przepisy.
Wywołuje to spore kontrowersje – również wśród obywateli UE – gdyż powszechnie wiadomym faktem jest, iż same państwa członkowskie Unii Europejskiej nie przestrzegają unijnych przepisów.  Dotyczy to zwłaszcza przepisów związanych z ochroną środowiska
Rozmiary tego zjawiska są tak duże, że Parlament Europejski wystąpił z apelem do Komisji by aktywniej monitorowała stopień przestrzegania unijnego prawa. Wezwano również Komisję by szybko i zdecydowanie reagowała na wszystkie przypadki łamania obowiązujących przepisów.

W dniu 31 maja 2001 poszczególne państwa członkowskie UE zobowiązane były do przestrzegania (wpisania do swojego narodowego ustawodawstwa) od 1486 do 1494 dyrektyw tworzących acquis communautaire. Acquis jest oczywiście zbiorem przepisów obowiązujących wszystkich członków Unii Europejskiej, a różnice w liczbie dyrektyw, które obowiązują poszczególne Państwa Członkowskie wynikają z istnienia okresów przejściowych dla niektórych państw.
Stan implementacji tych dyrektyw, które obecnie obowiązują poszczególnych członków Unii Europejskiej przedstawiał się następująco: Dania – 97,78%, Szwecja – 97,65%, Hiszpania – 97,11%, Finlandia – 96,91%, Luksemburg –96,45%, Włochy – 95,91%, Holandia – 95,58%, Belgia – 95,18%, Portugalia – 95,03%, Irlandia – 95,02%, Niemcy – 94,98%, Wielka Brytania – 94,84%, Austria – 94,69%, Francja – 94,37%, Grecja – 93,01%. Jak widać ani jedno państwo członkowskie nie przyjęło do narodowego ustawodawstwa wszystkich obowiązujących dyrektyw. Jest to zjawisko dziwne zważywszy na fakt, że ustawodawstwo unijne uchwalane jest właśnie przez państwa członkowskie, a więc państwa te dobrowolnie biorą na siebie pewne zobowiązania, z których następnie – równie dobrowolnie – się nie wywiązują.

Jeśli wziąć pod uwagę przepisy dotyczące ochrony środowiska (144-145 dyrektyw) to sytuacja wygląda jeszcze gorzej. Pod koniec maja 2001 roku w państwach członkowskich Unii Europejskiej przyjęto od 90% do 96% obowiązujących przepisów. W czołówce znajdują się Szwecja, Luksemburg (po 95.8%), Włochy i Dania (po 95.2%), natomiast najbardziej zapóźnionymi państwami są  Niemcy, Austria  (po 90.9%), Wielka Brytania (91.0%) i Francja (91.7%). 

Sytuacja stała się tak poważna, że problem przestrzegania unijnego prawa ochrony środowiska zaczął zwracać uwagę innych Dyrekcji Generalnych. Wydany w maju 2001 przez Dyrekcję Generalną ds. Rynku Wewnętrznego okresowy raport "Internal Market Scoreboard No.8" zwraca uwagę na fakt, że nieprzestrzeganie unijnego prawa powoduje nieuczciwą konkurencję. Aż 98 unijnych dyrektyw środowiskowych ma bowiem wpływ na funkcjonowanie rynku wewnętrznego. Państwa (a ściślej działające na ich terenie przedsiębiorstwa i produkowane przez nie towary), które nie wdrożyły unijnych przepisów ochrony środowiska i nie poniosły związanych z tym kosztów są bardziej konkurencyjne.
Z kolei te Państwa członkowskie, które poprawnie i terminowo wdrożyły unijne przepisy znalazły się nieoczekiwanie w gorszej sytuacji – pod względem konkurencyjności na rynku wewnętrznym.
Co szczególnie niepokoi Dyrekcję ds. Rynku Wewnętrznego to fakt, że najnowsze dyrektywy środowiskowe – owoc długich i skomplikowanych ustaleń między Komisją Europejską, Parlamentem a krajami członkowskimi UE - nie są wdrażane na czas.
Jeśli brać pod uwagę dziewięć ostatnich dyrektyw – jedynie dwa kraje (Szwecja i Finlandia) wdrożyły wszystkie dyrektywy na czas. Dla kontrastu Niemcy wdrożyły zaledwie jedną dyrektywę z tej grupy, a Belgia dwie.
Poniższe zestawienie pokazuje, jak przedstawia się stan wdrożenia tych najnowszych dyrektyw (stan na maj 2001):

Dyrektywa 96/29 (Ochrona przed promieniowaniem)
wdrożona: Grecja, Irlandia, Włochy, Luksemburg, Austria, Finlandia, Szwecja,
nie wdrożona na czas: Belgia, Dania, Niemcy, Hiszpania, Francja, Holandia, Portugalia, Wielka Brytania,

Dyrektywa 96/61 (Kontrola zanieczyszczeń)
wdrożona: Dania, Francja, Irlandia, Włochy, Luksemburg, Holandia, Austria, Portugalia, Finlandia, Szwecja,
nie wdrożona na czas: Belgia, Niemcy, Grecja, Hiszpania, Wielka Brytania

Dyrektywa 96/82 (Substancje niebezpieczne)
wdrożona: Dania, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Włochy, Luksemburg, Holandia, Finlandia, Szwecja, Wielka Brytania,
nie wdrożona na czas: Belgia, Niemcy, Francja, Austria, Portugalia,

Dyrektywa 97/11 (Ocena oddziaływania na środowisko)
wdrożona: Dania, Hiszpania, Irlandia, Włochy, Holandia, Austria, Portugalia, Finlandia, Szwecja, Wielka Brytania,
nie wdrożona na czas: Belgia, Niemcy, Grecja, Francja, Luksemburg,

Dyrektywa 97/43 (Ochrona przed promieniowaniem)
wdrożona: Grecja, Włochy, Austria, Finlandia, Szwecja, Wielka Brytania,
nie wdrożona na czas: Belgia, Dania, Niemcy, Hiszpania, Francja, Irlandia, Luksemburg, Holandia, Portugalia,

Dyrektywa 98/8 (Produkty biobójcze)
wdrożona: Dania, Francja, Włochy, Austria, Finlandia, Szwecja,
nie wdrożona na czas: Belgia, Niemcy, Grecja, Hiszpania, Irlandia, Luksemburg, Holandia, Portugalia, Wielka Brytania,

Dyrektywa 98/70 (Zanieczyszczenie powietrza)
wdrożona: Belgia, Dania, Niemcy, Grecja, Hiszpania, Francja, Irlandia, Włochy, Luksemburg, Holandia, Austria, Portugalia, Finlandia, Szwecja, Wielka Brytania
nie wdrożona na czas:
 
Dyrektywa 98/81 (GMO)
wdrożona: Dania, Francja, Irlandia, Holandia, Portugalia, Finlandia, Szwecja,
nie wdrożona na czas: Belgia, Niemcy, Grecja, Hiszpania, Włochy, Luksemburg, Austria, Wielka Brytania,

Dyrektywa 98/101 (Baterie)
wdrożona: Belgia, Dania, Grecja, Hiszpania, Francja, Irlandia, Luksemburg, Holandia, Austria, Portugalia, Finlandia, Szwecja, Wielka Brytania,
nie wdrożona na czas: Niemcy, Włochy,
Unijne przepisy dotyczące ochrony środowiska nie są zatem wdrażane przez kraje członkowskie. Co gorsza są one wdrażane w niewłaściwy sposób, często pozornie tylko spójny z przepisami unijnymi. Jak podała Komisarz ds. Środowiska Margot Wallstrom – aż 45% skarg wpływających do Komisji Europejskiej dotyczy spraw związanych ze środowiskiem. Proporcjonalnie największa ilość dochodzeń w kwestii nieprzestrzegania unijnych przepisów, lub spraw przed Trybunałem Sprawiedliwości, w których skarży się państwa członkowskie UE, dotyczy właśnie ochrony środowiska.

W okresie marzec 2000 – marzec 2001 Komisja Europejska 52 razy uznała, że Państwo członkowskie łamie unijne przepisy środowiskowe. Najwięcej tych oskarżeń – prawie jedna trzecia – dotyczyło Hiszpanii i Włoch. Najmniej (po jednym) – Danii, Finlandii i Szwecji.
50% spraw dotyczyło przestrzegania przepisów dotyczących gospodarki odpadami, 23% - ocen oddziaływania na środowisko, 13.5% - jakości wód, oraz również 13.5% - pozostałych kwestii.

Lipiec 2001

Zamawiam zielone.

Zamówienia publiczne od dawna stanowią ważny element Wspólnego Rynku – stanowiącego historyczny zalążek obecnej Unii Europejskiej. Głównym celem polityki UE dotyczącej zamówień publicznych jest bowiem realizacja strategicznego celu, tj. zapewnienia wolnego, nieskrępowanego przepływu towarów, ludzi i usług.
Rolą zamówień publicznych jest zatem: po pierwsze zapewnienie konkurencji między wszystkimi podmiotami działającymi w obrębie Unii, i po drugie – jak najlepsze, najbardziej efektywne wykorzystanie publicznych funduszy. Przeprowadzanie przetargów lub konkursów musi się odbywać w sposób nie dyskryminujący żadnego uczestnika (bez względu na kraj pochodzenia).

Regulacje prawne dotyczące zamówień publicznych pojawiły się w Unii Europejskiej dość wcześnie. Pierwsza dyrektywa dotycząca tej sfery została przyjęta niemal dokładnie trzydzieści lat temu. Mimo licznych poprawek, zasadniczy kształt regulacji prawnych nie uległ od tamtego czasu zmianom. Nic więc dziwnego, że unijne przepisy koncentrują się one na regulacjach dotyczących wolnego rynku i nie wspominają ani słowem o innych wymogach, np. środowiskowych.
Od czasu wprowadzenia powyższych regulacji polityka UE uległa daleko idącym zmianom. Najważniejszą z nich, z punktu widzenia sfery zamówień publicznych jest wprowadzenie przez Traktat Amsterdamski wymogu integracji wymogów środowiskowych do polityk sektorowych. Dotyczy to także sfery zamówień publicznych.
Proponowany przez Komisję Europejską nowy Program Działań na Rzecz Środowiska (EAP) wymienia zamówienia publiczne jako tą sferę, która, może wywrzeć największy wpływ na wprowadzanie na rynek nowych, przyjaznych środowisku produktów i usług.
Pomimo przyjęcia przez Komisję Europejską – zgodnie z zasadami rozwoju zrównoważonego - iż cele ekonomiczne i ekologiczne nie są sobie przeciwstawne, podejście Unii do kwestii zazieleniania zamówień publicznych jest dość ostrożne. Wynika to z troski o funkcjonowanie Jednolitego Rynku w obrębie Unii Europejskiej i konieczności przestrzegania już podjętych decyzji dotyczących tego Rynku.

Wielkość rynku zamówień publicznych stanowi w Unii Europejskiej ok. 14 % PKB, czyli ponad 1 bilion euro. Jest to poważny czynnik nacisku na producentów - czynnik który silnie oddziaływuje na rynek i może być wykorzystywany jako narzędzie kształtowania pewnych jego obszarów. Łatwo sobie wyobrazić, że pewne grupy produktów i usług (np. pojazdy szynowej komunikacji publicznej) są w przeważającej mierze wytwarzane w odpowiedzi na popyt tworzony właśnie przez sektor zamówień publicznych. Stąd podejmowane w Państwach Członkowskich inicjatywy mają na celu uczynienie z  zamówień publicznych narzędzia realizacji ekorozwoju. Jednakże ciągle nie jest jasne - mimo wydania w 1998 roku Komunikatu Komisji dot. zamówień publicznych – w jakim stopniu wymogi środowiskowe są zgodne z aktualnie obowiązującym unijnym prawem.
Dlatego Komisja Europejska postanowiła bardziej szczegółowo zająć się tym zagadnieniem i wydała Komunikat Wyjaśniający dot. zamówień publicznych na terenie UE oraz możliwości integracji wymagań środowiskowych ze sferą zamówień publicznych (Interpretative Communication – COM 2001, 274 final). Dodatkowo Komisja postanowiła w najbliższym czasie przygotować podręcznik z przykładami jak przeprowadzać prośrodowiskowe zamówienia publiczne w zgodzie z unijnym ustawodawstwem.
Wszystko to ma służyć jak najlepszemu wykorzystaniu obecnych przepisów prawnych. Warto chyba wspomnieć, że równolegle trwają prace nad nowymi przepisami – obecnie zakończono przygotowywanie konkretnych propozycji (COM 2000, 275 final i COM 2000, 276 final). Te nowe dyrektywy mają pozwolić na wykorzystywanie kryteriów środowiskowych do wyboru najbardziej ekonomicznych i efektywnych projektów.

Tymczasem we wspomnianym Komunikacie Wyjaśniającym zawarto przegląd aktualnie obowiązujących unijnych przepisów wraz ze wskazówkami jak wykorzystać zamówienia publiczne do realizacji ekorozwoju.

Podstawowym zaleceniem Komisji jest jak najwcześniejsze podejmowanie decyzji dotyczących środowiskowych wymagań stawianych zamawianym produktom bądź usługom.
Przy aktualnym stanie prawnym kryteria środowiskowe nie mogą być używane do selekcji zamawianych produktów i usług. Mało tego, istniejące przepisy pozwalają lekceważyć kwestie środowiskowe – nakazują bowiem opieranie się wyłącznie na rachunku ekonomicznym, a więc de facto preferowanie produktów i usług uciążliwych dla środowiska.
Dlatego Komisja doradza podjęcie decyzji na możliwie najwcześniejszym etapie – określania wymogów zamawianych produktów i usług. Przesądzi to z góry o charakterze zamówienia publicznego i pozwoli na posługiwanie się kryteriami finansowymi przy wyborze najlepszego oferenta.
Dla przykładu, przy zamawianiu papieru władze publiczne mogą określić, że chcą wyłącznie papier pochodzący z recyklingu, produkowany bez użycia chloru. Jeśli jednak nie określą tego w momencie ogłaszania przetargu, nie będą mogły posługiwać się tym kryterium przy wyborze oferowanych im papierów.
W gestii władz publicznych leży także dokładne określenie wymogów stawianych metodom produkcji, stosowanych procesów technologicznych i półproduktów używanych do produkcji zamawianych przez nie towarów. Mimo, iż zamawiany jest jedynie produkt końcowy, kryteria zamawiania mogą bardzo szczegółowo określać w jaki sposób powinien być on wytwarzany. Na przykład, władze publiczne mogą określić iż budynki publiczne będą korzystać wyłącznie z energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych, lub że są budowane z drewna pochodzącego z ekologicznych gospodarstw leśnych, lub w budynkach publicznych serwuje się jedynie posiłki z żywności organicznej.

Co ciekawe w warunkach stawianych zamawianym produktom nie może znaleźć się wymóg posiadania oznakowania ekologicznego (czy to unijnego Ecolabel czy to oznaczeń krajowych takich jak Nordic swan czy FSC). Są to bardzo rozmaite oznaczenia przyznawane w oparciu o bardzo odmienne kryteria. Zazwyczaj biorą one pod uwagę cały proces wytwarzania produktu – od materiałów wykorzystywanych przy produkcji, poprzez używane technologie, aż po takie zagadnienia jak sposób informacji o produkcie czy zorganizowanie systemu zbiórki i przeróbki zużytych produktów. Są to kryteria, które mogą być stosowane w zamówieniach publicznych przy określaniu wymogów stawianych zamawianym towarom.
Wolno zatem postawić zamawianym produktom wymagania tożsame z wymaganiami stawianymi produktom posiadającym Ecolabel. Nie wolno jednak traktować oznaczenia Ecolabel jako jedynego dowodu na spełnianie stawianych wymogów. Oznacza to, że produkty posiadające Ecolabel należy traktować tak samo jak te, które go nie posiadają, ale legitymują się np. certyfikatami potwierdzającymi spełnianie stawianych im wymogów.

Podobnie wygląda sprawa z oceną potencjału dostarczyciela towarów lub usług. Można wymagać od niego wdrożenia systemu zarządzania środowiskiem, takiego jak EMAS czy ISO serii 14000. Nie wolno jednak wymagać konkretnych systemów, a jedyni określić minimalne kryteria, które powinien taki system spełniać. Kryteria te mogą być oczywiście tożsame np. z systemem EMAS, a rejestracja w systemie może służyć jako dowód ich spełniania.
Z punktu widzenia wolnego rynku zamówień publicznych ważne jest jednak aby oceniać faktyczne spełnianie wymogów stawianych oferentom, a nie fakt posiadania przez nich jednego, konkretnego certyfikatu.

Ostateczne rozstrzygnięcie przetargu i zamówienie towaru lub usługi musi opierać się o najbardziej korzystną ekonomicznie ofertę, która spełnia stawiane wymogi. Również na tym etapie możliwe jest branie pod uwagę pewnego rodzaju kryteriów środowiskowych. Na przykład można wybierać produkty bardziej energooszczędne, które będą pociągać za sobą niższe koszta eksploatacji. 

Sierpień 2001

Prawdziwa cena elektryczności

Rzeczywiste koszty wytworzenia elektryczności z węgla są prawie dwukrotnie większe niż obecna jej cena, a koszty energii uzyskiwanej ze spalania gazu są wyższe o 30% niż cena rynkowa. Takie są najważniejsze ustalenia raportu, powstałego na zamówienie Komisji Europejskiej w ramach projektu ExternE.
Zdaniem Komisji raport ten dostarcza pierwszych konkretnych liczb, pozwalających na ocenę szkód (tzw. kosztów zewnętrznych) związanych z różnymi sposobami produkowanej energii elektrycznej. Badane koszta zewnętrzne to zarówno szkody wyrządzane w środowisku, koszty ochrony zdrowia jak i szkody materialne.
Mimo, iż wyniki przedstawione w raporcie znane były już od dłuższego czasu – prezentowane były nawet przez unijnego komisarza ds. badań Philippe Busquina na konferencji prasowej w maju 2001 roku – wiedza o nich nie jest zbyt duża.
Po porównaniu wyników badań przeprowadzonych w 12 krajach europejskich, okazało się , że najwyższe koszty zewnętrzne – średnio 0.057 euro za kilowatogodzinę – związane są ze spalaniem węgla i ropy. Dla porównania średnie koszty zewnętrzne energii elektrycznej to 0.04 euro za kilowatogodzinę. Spalanie gazu ziemnego związane jest ze średnimi kosztami 0.016 euro za kilowatogodzinę.
Energia pozyskiwana ze źródeł odnawialnych zgodnie z oczekiwaniami jest znacznie tańsza niż energia pochodząca ze spalenia kopalin. Nieoczekiwanie energia nuklearna okazała się tańsza (0.004 euro za kilowatogodzinę) niż hydroenergia (nieznacznie powyżej 0.004 euro za kilowatogodzinę), energia słoneczna (0.006 euro za kilowatogodzinę) lub spalanie biomasy (0.014 euro za kilowatogodzinę). Najtańszym rodzajem energii jest energia wiatrowa pozyskiwana kosztem 0.001 euro za kilowatogodzinę. 

Mimo pominięcia kosztów globalnego ocieplenia – ze względu na problemy metodyczne – koszty zewnętrzne związane z produkcją energii elektrycznej wynoszą 1-2 % Produktu Krajowego Brutto Unii Europejskiej. Jest to porównywalne z kosztami zewnętrznymi transportu – oszacowanymi tą samą metodą na 1-2% PKB.
Większa część kosztów zewnętrznych związana z produkcją energii jest ponoszona przez społeczeństwo, gdyż obecne ceny energii nie odzwierciedlają faktycznych kosztów jej produkcji. A zatem konsumenci energii nie płacą za szkody związane z jej wytworzeniem.
Celem projektu ExternE, który połączył naukowców z krajów UE i Stanów Zjednoczonych było określenie jakie są te koszty ponoszone przez społeczeństwo.
Projekt ExternE składał się z 20 projektów badawczych prowadzonych przez ostatnie 10 lat. Zaangażowano badaczy ze wszystkich Państw Członkowskich UE, ale głównymi instytucjami prowadzącymi projekt były: Uniwersytet w Sztuttgarcie (Niemcy), Association for Research and Development of Industrial Methods and Processes (Francja), Fundacja Eni - Enrico Mattei (Włochy), Flamandzki Instytut Badań nad Technologią (Belgia), Risoe National Laboratory (Dania), AEA Technology (Wielka Brytania) i Centre for Energy, Environment and Technological Research (Hiszpania). Finansowy wkład Komisji Europejskiej sięgnął 10 milionów euro. 

Zastosowana metodologia, tzw. impact pathway methodology, polega na zunifikowanych pomiarach emisji, wzrostu stężenia zanieczyszczeń w środowisku i ocenie wpływu tego wzrostu na zdrowie publiczne, plony, etc. Rezultatem są sumaryczne koszty zewnętrzne związane z danym sposobem produkowania energii.

Raport proponuje dwa sposoby uwzględnienia kosztów zewnętrznych w gospodarce. Pierwszym z nich było by opodatkowanie paliw i technologii, które związane są ze znacznymi kosztami zewnętrznymi. Skutkiem takiego posunięcia byłby oczywiście wzrost cen energii. Na przykład energia pochodząca ze spalania węgla powinna zostać obłożona podatkiem w wysokości od 0.02 do 0.08 euro za kilowatogodzinę (w zależności od badanego kraju). 
Drugim rozwiązaniem jest zachęcanie lub subsydiowanie rozwoju czystszych technologii, które pozwolą na obniżenie kosztów społecznych i środowiskowych.
Ze względu na fakt, iż wprowadzenie podatków na poziomie UE jest bardzo trudne do zrealizowania – wymaga to bowiem zgody ze strony wszystkich Państw Członkowskich na pozbycie się najpilniej bronionych uprawnień (do nakładania podatków) – Komisja Europejska podejmuje głównie działania zgodne z drugim rozwiązaniem.
Już w lutym bieżącego roku Komisja zaleciła Państwom Członkowskim wspieranie nowych inwestycji w dziedzinie produkcji energii elektrycznej w oparciu o kalkulację kosztów zewnętrznych. Maksymalna pomoc państwa dla producentów energii nie może przekraczać 0.05 euro za kilowatogodzinę.

Kontynuacją projektu ExternE ma być projekt NEWEXT. Jego celem jest analiza w jaki sposób można wprowadzić do rachunku kosztów zewnętrznych dodatkowe elementy, takie jak: ocena zwiększonego ryzyka zgonu, ocena wpływu zakwaszenia i eutrofizacji na ekosystemy i bioróżnorodność, synergia działania zanieczyszczeń różnych elementów ekosystemu (gleba, woda i powietrze), ocena skutków poważnych katastrof (np. wycieki ropy).

Koszty zewnętrzne produkcji energii elektrycznej w Unii Europejskiej (euro/kWh) 
Spalanie węgla kamiennego i brunatnego:
Belgia – 0.04-0.15, Niemcy- 0.03-0.06, Dania – 0.04-0.07, Hiszpania –0.05-0.08, Finlandia – 0.02-0.04, Francja – 0.07-0.1, Grecja – 0.05-0.08, Irlandia – 0.06-0.08, Holandia – 0.03-0.04, Portugalia – 0.04-0.07, Szwecja – 0.02-0.04, Wielka Brytania – 0.04-0.07;
Spalanie torfu:
Finlandia – 0.02-0.05, Irlandia – 0.03-0.04;
Spalanie ropy:
Niemcy – 0.05-0.08, Francja – 0.08-0.11, Grecja – 0.03-0.05, Włochy – 0.03-0.06, Wielka Brytania – 0.03-0.05;
Spalanie gazu:
Austria – 0.01-0.03, Belgia – 0.01-0.02, Niemcy – 0.01-0.02, Dania – 0.02-0.03, Hiszpania – 0.01-0.02, Francja – 0.02-0.04, Grecja – 0.01, Włochy – 0.02-0.03, Holandia – 0.01-0.02, Norwegia – 0.01-0.02, Portugalia – 0.01-0.02, Wielka Brytania – 0.01-0.02;
Energia jądrowa:
Belgia – 0.005, Niemcy - 0.002, Francja - 0.003, Holandia - 0.007, Wielka Brytania - 0.0025
Biomasa:
Austria – 0.02-0.03, Niemcy - 0.03, Dania - 0.01, Hiszpania - 0.03-0.05, Finlandia - 0.01, Francja - 0.01, Grecja - 0-0.008, Holandia - 0.005, Norwegia - 0.002, Portugalia - 0.01-0.02, Szwecja - 0.003, Wielka Brytania - 0.01;
Hydroenergia:
Austria - 0.001, Francja - 0.01, Grecja - 0.01, Włochy - 0.003, Norwegia - 0.002, Portugalia - 0.0003, Szwecja - 0-0.007;
Energia słoneczna:
Niemcy - 0.006,
Energia wiatrowa:
Niemcy - 0.0005, Dania - 0.001, Hiszpania - 0.002, Grecja - 0.0025, Norwegia - 0-0.0025, Wielka Brytania - 0.0015

Wrzesień 2001

Kłopoty na skraju Unii
 
Obszary przybrzeżne w Unii Europejskiej są poddane nieustającej presji ze strony człowieka. Prawie 50% populacji UE żyje nie dalej niż 50 km od morza, a wielkie gałęzie przemysłu, takie jak rybołówstwo, transport morski i turystyka konkurują ze sobą o przestrzeń życiową, tłocząc się na 89 tysiącach kilometrów wybrzeża. Jednocześnie nad brzegami mórz i oceanów położone są obszary cenne przyrodniczo, będące często jednymi z wrażliwszych siedlisk naturalnych. Zagraża im powolna degradacja – spowodowana obniżaniem poziomy wód, spadkiem jakości i zanieczyszczeniami wód, przyśpieszoną erozją i kumulacją zanieczyszczeń. Przyczyny są różnorakie i niejednokrotnie wykraczają poza granice państw i prowadzonych przez nie polityk.
Obszary przybrzeżne ulegają również wpływowi polityk, które pozornie ich nie dotyczą. Dla przykładu Wspólna Polityka Rolna Unii wpływa na ilości azotanów wprowadzane do rzek (zarówno z nawozów jak i odchodów zwierzęcych z intensywnej hodowli bydła, trzody chlewnej czy drobiu). Wzrost stężeń azotanów w wodzie morskiej skutkuje katastrofalnymi zakwitami sinic wyniszczającymi inne formy życia i zanieczyszczającymi plaże.
Również polityki rewitalizacji i rozwoju obszarów górskich mogą wpływać na ilość osób migrujących do obszarów przybrzeżnych (czy to jako turyści, czy też w poszukiwaniu pracy).
Jeśli się dobrze zastanowić to można dojść do wniosku, że na obszarach przybrzeżnych mamy do czynienia z większą liczbą problemów gospodarczych, społecznych i środowiskowych niż na jakichkolwiek innych obszarach geograficznych. Warto przyjrzeć się tym problemom z perspektywy UE, jako że wiele z nich dotyczy również państw kandydackich a ich rozwiązanie będzie wymagało podejmowania działań sięgających daleko w przyszłość.
Erozja
Erozja jest procesem naturalnym, który ukształtował obecne wybrzeża morskie. Jednak na pewnych obszarach proces ten może zagrażać nadmorskim osiedlom ludzkim. Próby zapobiegania erozji – kosztowne i skomplikowane, polegające na umacnianiu wybrzeża i budowaniu falochronów – nie zawsze bywają skuteczne, a w niektórych przypadkach potrafiły wręcz prowadzić do przyspieszenia procesu erozji wybrzeża. Dodatkowo do przyśpieszenia erozji mogą prowadzić prace budowlane związane z budową portów lub terminali przeładunkowych.
Od pewnego czasu na niektórych obszarach Unii Europejskiej mamy do czynienia z nowym zjawiskiem. Władze regionalne i krajowe zaczynają sobie mianowicie zdawać sprawę z daremności aktywnej walki z erozją. Na przykład na Wyspie Wight (Wielka Brytania) władze lokalne wspólnie z biznesem prowadzą politykę "wycofywania się na z góry upatrzone pozycje", czyli powolnego wycofywania działalności ludzkiej z zagrożonych terenów. Są jednak obszary gdzie ze względu na dużą wartość historyczną lub gospodarczą nie jest do dobre rozwiązanie. Jednak również tam podejmowane są próby zastąpienia tradycyjnych sposobów obrony wybrzeża bardziej naturalnymi takimi jak np. odsunięcie od morza stref, w których prowadzi się działalność gospodarczą, lub umacnianie wydm roślinnością.
Zanieczyszczenie
Obszary przybrzeżne są właściwie zanieczyszczane z obu stron. Obok spektakularnych katastrof na morzu takich jak wypadki tankowców czy skażenia chemiczne, na wody przybrzeżne nieustannie napływają niesione prądami rzek zanieczyszczenia rolnicze, miejskie i przemysłowe.
Mimo iż transport morski jest stosunkowo przyjaznym środowisku rodzajem transportu, jego natężenie u wybrzeży UE i skala zniszczeń wywoływanych przez katastrofy na morzu powodują iż jest to problem niezwykle poważny. Katastrofa tankowca Erika u wybrzeży Francji w 1999 roku spowodowała zniszczenia przyrody, likwidację farm ostryg i spadek liczby turystów odwiedzających te rejony. Skala strat środowiskowych, społecznych i gospodarczych była olbrzymia. Przy okazji warto zauważyć, że właściciele statków często znajdują się poza jurysdykcją UE i praktycznie nie ma możliwości egzekwowania od nich odszkodowań.
Z kolei zanieczyszczenia pochodzące ze źródeł położonych w głębi lądu również mogą przybierać rozmiary katastrofy. Warto tu wspomnieć wyciek cyjanku w Rumunii w roku 2000, który spowodował skażenie Cisy, Dunaju i części Morza Czarnego. Obok takich spektakularnych wydarzeń przyciągających uwagę mediów i społeczeństwa mamy do czynienia z równie dramatycznym choć niewidocznym procesem. Rzeki Europy codziennie dostarczają do otaczających ją mórz oraz na plaże Europy rozmaite zanieczyszczenia  pochodzące ze źródeł nieraz bardzo odległych od wybrzeża.
Nowa Ramowa Dyrektywa Wodna Unii Europejskiej dotyka problemu ochrony wybrzeży narzucając krajom członkowskim ochronę jakości wód w oparciu o zintegrowaną ochronę całego obszaru zlewni. Ma to zapewnić kontrolę i zapobieganie zanieczyszczeniom pochodzącym ze wszystkich źródeł, bez względu na ich odległość od wybrzeża czy lokalizację.
Niszczenie Siedlisk
Na obszarach przybrzeżnych Europy znajdują się jedne z najcenniejszych i najbogatszych siedlisk naturalnych. Są to jednocześnie obszary najbardziej narażone na degradację czy zniszczenie. Zagraża im urbanizacja, zmiany linii wybrzeża, budowa osiedli i portów oraz  zmiany poziomu wód gruntowych. Z kolei zniszczenie siedliska może pociągać za sobą przyśpieszenie procesu erozji lub pogorszenie zasobności i jakości dostępnych zasobów wody. Utrata atrakcyjności krajobrazu może skutkować zmniejszeniem atrakcyjności turystycznej regionu. Z tymi oczywistymi konsekwencjami nie liczy się duża część władz lokalnych skupiających uwagę na jak najszybszym rozwoju gospodarczym regionu.
Złe zarządzanie rozwojem turystyki
Dobre zarządzanie rozwojem turystyki w regionach przybrzeżnych może przyczynić się do  ochrony i konserwacji tych cennych przyrodniczo i ekonomicznie obszarów. Jednakże na większej części wybrzeży Unii Europejskiej mamy do czynienia z niekontrolowanym lub źle planowanym rozwojem tej gałęzi gospodarki. Odbija się to zarówno na stanie środowiska jak i na lokalnej ekonomii. Wśród najważniejszych problemów znajduje się nadmierne zużycie zasobów wody pitnej. Wiele obszarów leżących nad Morzem Śródziemnym doświadczyło tak dużego obniżenia poziomu wód gruntowych (wskutek zwiększonego poboru wody w sezonie turystycznym), że nastąpiło wlanie się tam wody morskiej i tak duże zasolenie wód gruntowych, że przestały się one nadawać do wykorzystania.
Wiele greckich wysepek nie jest w stanie uporać się ze zwiększoną ilością śmieci generowaną w sezonie letnim – zazwyczaj lądują one na setkach nielegalnych wysypisk.
Wzmożony ruch turystyczny powoduje również znaczne pogorszenie jakości powietrza.
Istnieje wiele przykładów pozytywnego wpływu turystyki na społeczności lokalne. Na przykład w hrabstwie Storstrøm (Dania) dochody z turystyki pozwalają zrekompensować utratę miejsc pracy w tradycyjnych dziedzinach lokalnej gospodarki (takich jak rybołówstwo, rolnictwo i przemysł ciężki). Niestety w wielu przypadkach rozwój turystyki ma negatywny wpływ na lokalne społeczności. Rozwój barów, hoteli i sektora usług odbiera pracowników tradycyjnym gałęziom lokalnej ekonomii a narastająca konkurencja o zasoby środowiska prowadzi do konfliktów na małą skalę – na przykład z rybakami czy farmami hodowli ostryg. 
Niedostatki i błędy w rozwoju sieci transportowych
Natężenie problemów związanych z rozwojem transportu jest szczególnie widoczne na obszarach przybrzeżnych. Z jednej strony niedostateczny rozwój sieci transportowej uniemożliwia czerpanie zysków z turystyki i rozwoju lokalnego rynku. Z kolei podporządkowanie sieci transportu turystyce może stwarzać problemy dla stałych mieszkańców regionu. Zły rozwój sieci transportowych prowadzi do nadmiernego przegęszczenia, zanieczyszczenia powietrza i zniszczenia naturalnych siedlisk stanowiących o potencjalnym walorze turystycznym.
Znalezienie odpowiedniej równowagi pomiędzy wszystkimi potrzebami stanowi nie lada wyzwanie. Słabo rozwinięta sieć transportowa prowadzi do wyludnienia pewnych regionów (jak wyspy w Grecji czy Danii). Z drugiej strony nadmierna rozbudowa sieci transportowej (np. w Zatoce Neapolitańskiej) doprowadziła do nadmiernego wzrostu ruchu i dużego wzrostu  zanieczyszczenia środowiska.
Wzrost urbanizacji
Minione dekady przyniosły gwałtowny wzrost urbanizacji terenów przybrzeżnych w Europie. Najważniejszym czynnikiem stymulującym tą budowlaną bonanzę był wzrost liczby domów letniskowych. Zajmowane są one jedynie w sezonie letnim i w weekendy.  Jednakże ich budowa prowadzi do zniszczenia części naturalnych siedlisk nadmorskich, a ich liczba może doprowadzić do niewydolności lokalnych systemów gospodarowania wodą i ściekami.

Problemy stref przybrzeżnych ze względu na wagę i komplikacje zagadnienia musiały znaleźć się w centrum zainteresowania polityki unijnej. Podstawą tej polityki jest bowiem koordynacja działań poszczególnych krajów członkowskich. W przypadku obszarów przybrzeżnych mamy ponadto do czynienia z koniecznością integracji polityk wszystkich szczebli (od lokalnego do ponadnarodowego) w celu jak najskuteczniejszego zarządzania tymi obszarami.