วาระสุดท้าย

 
......ในคืนของวันที่ 26 มกราคม 1881 เส้นเลือดในปอดของเขาแตก มีเลือดไหลทะลักออกมาจากลำคอของเขา และหลังจากนั้น 3 วันเขาก็สิ้นใจ การเริ่มต้นของอาการป่วยอย่างหนักของดอสโตยเยียฟสกี้และการหนักหนาสาหัสขึ้นนั้นสอดคล้องกับเหตุการณ์ที่น่าตื่นเต้นในห้องเช่าที่อยู่ติดกัน อันนา กริกอร์เยฟนากล่าวว่าในคืนแรกที่ดอสโตยเยียฟสกี้มีอาการเลือดออกเป็นครั้งแรกนั้น ตำรวจได้มาค้นห้องเช่าที่เขาอยู่(คือเลขที่ 5/2 ถนนกุซเนชนี) ผู้ที่อาศัยอยู่อย่างผิดกฎหมายในแฟลตนั้นก็คือ อเล็กซานเดอร์ บาร์นนิกอฟ สมาชิกคนหนึ่งของคณะกรรมการบริหารขององค์การนาโรดนายาโวลยา ผู้มีส่วนในการพยายามคร้าชีวิตกษัตริย์อเล็กซานเดอร์ที่ 2 ไม่มีใครทราบแน่ว่าดอสโตยเยียฟสกี้รู้จักกับบาร์นนิกอฟเป็นส่วนตัวหรือเปล่า
......มรณภาพของอัจฉริยบุคคลผู้นี้นั้นนอกจากจะเป็นเรื่องเศร้าอย่างสำคัญสำหรับรัสเซียแล้ว ยังมีความหมายอีกอย่างหนึ่งด้วย ซึ่งเกี่ยวข้อง(แม้จะโดยทางอ้อม) กับเหตุการณ์ต่างๆ ที่กระทบกระเทือนถึงชีวิตของผู้คนจำนวนมากและนำไปสู่ข้อสรุปที่น่าเศร้าหลายอย่าง ผู้ที่เกี่ยวข้องอยู่ในเหตุการณ์เหล่านี้คือวงสังคมต่างๆ นับตั้งแต่รัฐบาลรัสเซีย ตั้งแต่กษัตริย์มาจนถึงนักปฏิวัติผู้ก่อการร้าย จนถึงพวกผู้นำขององค์การใต้ดินต่างๆ ในรัสเซีย และคนทำงานวางแผนที่น่ากลัวที่สุดในประวัติศาสตร์ของรัฐบาลรัสเซีย
......กษัตริย์และฆาตกรมืออาชีพต่างๆ ได้มาเผชิญหน้ากันที่เตียงมรณะของดอสโตยเยียฟสกี้ ที่พักพิงแห่งสุดท้ายในโลกของเขาปรากฏว่าเป็นสถานที่ซึ่งกองกำลังที่ปรองดองกันไม่ได้สองฝ่ายนี้ตัดกันและต่อสู้กันจนถึงแก่ความตาย
......ดอสโตยเยียฟสกี้ผู้ซึ่งได้ยืนเผชิญหน้ากับการปฏิวัติของรัสเซียมาตลอดชีวิตของเขาขัดขวางมันด้วยคำถามต่างๆ และไม่ได้ให้คำตอบ เป็นพยานที่มีอคติในการต่อสู้ของกองกำลังต่างๆ ในตอนท้ายที่สุดก็ได้กลายเป็นผู้มีส่วนร่วมอย่างไม่ได้ตั้งใจในเหตุการณ์ที่น่าตื่นเต้นนั้น(โดยอุปมัยอุปมา) ในนาทีสุดท้ายแห่งชีวิตของเขา ชะตากรรมได้ผลักเขาเข้าไปอยู่ในโลกของความเป็นจริงอันโหดร้ายทารุณเหล่านั้นซึ่งเป็นแก่นแท้ของชีวิตการเมืองของรัสเซีย ซึ่งปรากฏอยู่ทั้งเปิดเผยและปกปิด ในนวนิยายและบันทึกของเขา
......สิ้นชิวิตในวันที่ 28 มกราคม 1881
1